Hội thảo diễn ra trong bối cảnh sự phát triển của dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, nền tảng số, tài sản số và các mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, giao dịch và cạnh tranh. Khi dữ liệu trở thành một nguồn lực cốt lõi; tài sản và giao dịch không còn bó hẹp trong không gian vật lý; còn nền tảng số vừa kiến tạo thị trường, vừa trực tiếp tham gia và chi phối khả năng tiếp cận của các chủ thể khác, đang tạo ra hàng loạt vấn đề mới về quyền tài sản, hợp đồng, cạnh tranh, bảo mật dữ liệu, bảo vệ người tiêu dùng và trách nhiệm pháp lý.

Phát biểu chào mừng hội thảo, GS.TS Tô Trung Thành, Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân nhấn mạnh, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh và quản trị. Cùng với đó, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải đã trở thành những yêu cầu chiến lược đối với năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

Những chuyển biến này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc hoàn thiện pháp luật kinh tế. Trong bối cảnh các quan hệ kinh tế ngày càng đa dạng, phức tạp và có tính xuyên biên giới, hệ thống pháp luật cần bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, minh bạch, đồng thời có khả năng thích ứng với sự xuất hiện của các công nghệ, mô hình kinh doanh và phương thức giao dịch mới. Việc hoàn thiện thể chế cần hướng tới bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh bình đẳng, thuận lợi và thúc đẩy phát triển bền vững.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc – Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nhấn mạnh, quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanhđang định hình lại cấu trúc của nền kinh tế và đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống pháp luật. Vấn đề cần quan tâm không chỉ là pháp luật đã có quy định đối với từng lĩnh vực mới hay chưa, mà cần xem xét hệ thống pháp luật kinh tế hiện hành có đủ khả năng thích ứng với sự thay đổi của phương thức tạo ra giá trị, cấu trúc thị trường và các loại nguồn lực mới hay không.

Trong bối cảnh mới, hệ thống pháp luật phải giải quyết hài hòa những yêu cầu tưởng chừng đối lập: vừa tạo không gian cho đổi mới, vừa bảo đảm an toàn; vừa khuyến khích các mô hình kinh doanh mới, vừa duy trì cạnh tranh lành mạnh; vừa đẩy mạnh khai thác dữ liệu, vừa bảo vệ quyền của các chủ thể; vừa tạo động lực cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh, vừa bảo đảm chi phí chuyển đổi phù hợp với sức chịu đựng của nền kinh tế.Do đó, vấn đề đặt ra không phải là ở lựa chọn giữa “quản lý chặt” hay “nới lỏng quản lý”, mà là thiết lập được phương thức quản trị tương thích với một nền kinh tế biến động nhanh và có tính bất định cao.

Từ thực tiễn phát triển, PGS.TS. Vũ Trọng Lâmcho rằng, mối quan hệ giữa thực tiễn – nhận thức – thể chế – thị trường – tổ chức thực hiệnđang vận động ngày càng rõ nét. Thực tiễnkinh tế số và chuyển đổi xanh đặt ra những yêu cầu mới; nhận thứclý luận phải kịp thời khái quát bản chất của sự thay đổi đó; thể chếchuyển hóa nhận thức thành hành lang pháp lý; thị trườngđiều chỉnh qua hành vi doanh nghiệpvà dòng chảy nguồn lực; năng lực tổ chức thực hiệnquyết định hiệu quả cuối cùng của chính sách.

Trong mối quan hệ đó, pháp luật kinh tế cần được nhìn nhận không chỉ là một công cụ quản lý, mà còn là một bộ phận của môi trường phát triển. Nhiều nguồn lực mới của nền kinh tế, như: dữ liệu, tài sản trí tuệ, tài sản số, tín chỉ carbon chỉ thực sự tạo ra giá trị khi quyền sở hữu được xác định rõ ràng, có khả năng định giá, giao dịch và lưu chuyển. Điều này đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật không dừng lại ở việc quản lý các nguồn lực mới,mà phải tạo điều kiện để hình thành và vận hành các thị trường mới.

Các tham luận và phát biểu tại hội thảo đã phân tích cáckhía cạnh của pháp luật trong môi trường số như giao dịch và hợp đồng điện tử, tài sản số, trí tuệ nhân tạo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin, cạnh tranh trên môi trường số và quản trị doanh nghiệp số.Hội thảo góp phần bổ sung những luận cứ khoa học và thực tiễn cho quá trình xây dựng và hoạch định chính sách, hoàn thiện pháp luật kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới, xây dựng nền kinh tế Việt Nam hiện đại, số hóa, xanh, bền vững và thích ứng với những biến chuyển nhanh chóng của thời đại.