Cơ hội bứt phá

Trong dòng chảy kinh tế hiện đại, ESG đã vượt ra khỏi khái niệm trách nhiệm xã hội tự nguyện để trở thành luật chơi bắt buộc, nhất là trong bối cảnh những thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu (EU) đang dựng lên những hàng rào kỹ thuật xanh nghiêm ngặt, như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay các yêu cầu minh bạch hóa chuỗi cung ứng toàn diện.

Trước áp lực đó, Chính phủ đã ban hành Quyết định phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu đặt ra là hỗ trợ khoảng 25.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã kinh doanh bền vững. Đối với các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và Gia Lai nói riêng, nếu không chủ động xanh hóa quy trình sản xuất, nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu của các tập đoàn đa quốc gia là điều hiện hữu. Ngược lại, những đơn vị sớm áp dụng ESG sẽ có năng lực cạnh tranh vượt trội, dễ dàng tiếp cận các thị trường khó tính và gia tăng giá trị thương hiệu một cách bền vững.

Ông Nguyễn Thành Long, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Houselink cho biết, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn để doanh nghiệp sản xuất Việt Nam giữ đơn hàng xuất khẩu. Năm 2026, các rào cản pháp lý quốc tế đã siết chặt thực tế, điển hình như CBAM của EU bắt đầu áp phí lên tới 75 USD/tấn khí thải, trong khi các tập đoàn lớn như Apple, Samsung bắt buộc chuỗi cung ứng phải dùng 100% điện sạch và minh bạch dữ liệu ESG. Trước áp lực này, doanh nghiệp cần chấm dứt tư duy đối phó bằng cách “mua chứng chỉ để làm đẹp hồ sơ”, thay vào đó, các khu công nghiệp phải chuyển dịch từ cho thuê đất sang cung cấp sẵn hạ tầng xanh (điện sạch, nước tuần hoàn), giúp doanh nghiệp định hình sản xuất, kinh doanh qua bốn bước: Định vị áp lực; số hóa dữ liệu; tiếp cận điện sạch và chuẩn hóa an toàn lao động.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Nguyễn Hữu Quế cho biết, với thế mạnh lớn về nông-lâm nghiệp và năng lượng tái tạo, tỉnh đứng trước cơ hội lớn trở thành điểm đến xanh trên bản đồ thu hút đầu tư. Xu thế dịch chuyển của dòng vốn quốc tế hiện nay luôn ưu tiên những địa phương có hệ sinh thái sản xuất bền vững, ít phát thải và quản trị minh bạch. Việc thúc đẩy thực hành ESG ngay từ bây giờ sẽ giúp cộng đồng doanh nghiệp Gia Lai đón đầu dòng vốn đầu tư chất lượng cao, thúc đẩy kinh tế địa phương bứt phá mạnh mẽ nhưng không đánh đổi bằng môi trường.

Hành trình dài cần sự đồng hành

Trong bối cảnh mô hình kinh tế “khai thác-sản xuất-thải bỏ” chạm trần giới hạn, mô hình kinh tế tuần hoàn dệt may xuất hiện. Tại Gia Lai, làn sóng tuần hoàn dệt may đã bắt đầu dịch chuyển từ lý thuyết sang hành động thực tế bằng dự án xây dựng nhà máy tái chế dệt may công suất lớn, cam kết vận hành bằng 100% năng lượng tái tạo nhằm giảm đến mức thấp nhất “dấu chân carbon” ngay từ khâu chế biến nguyên liệu.

Bà Nguyễn Mai Hạnh, Quản lý đối ngoại cấp cao tại Việt Nam, đại diện Syre Impact AB cho biết, các doanh nghiệp dệt may đang loay hoay với bài toán chi phí khi áp dụng ESG cần bắt đầu bằng việc đáp ứng các tiêu chuẩn về tiết kiệm năng lượng, quản lý nguyên liệu chặt chẽ và giảm rác thải. Những hành động này không chỉ giúp làm đẹp hồ sơ môi trường để giữ chân các nhãn hàng quốc tế, mà còn có tác dụng cắt giảm chi phí sản xuất tức thì, mang lại hiệu quả kinh tế trực tiếp cho doanh nghiệp.

Nhìn từ góc độ nghiên cứu và tư vấn chính sách, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn (ICED), Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, những mô hình đột phá như tại Gia Lai đang phải đối mặt không ít điểm nghẽn về thể chế, làm chậm đà đầu tư của doanh nghiệp. Ông phân tích, thách thức lớn nhất ở cấp vĩ mô là phát triển bền vững có tính liên ngành rất cao, nhưng sự phối hợp giữa các bộ, ban, ngành để đưa ra văn bản hướng dẫn thực thi đang là bài toán khó. Sự thiếu vắng khung pháp lý này khiến cấp địa phương lúng túng, không có văn bản hướng dẫn cụ thể. Do đó, dù Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã có quy định về danh mục phân loại xanh, các doanh nghiệp vẫn chật vật, chưa thể tiếp cận được các nguồn tài chính xanh hay quỹ đổi mới sáng tạo.

Hạ tầng logistics xanh tại cảng Quy Nhơn, phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai là lợi thế giúp doanh nghiệp nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn cho biết, hiện nay, các thị trường lớn như EU, Mỹ đang áp rào cản truy xuất nguồn gốc và thuế carbon rất nặng lên nông sản, lâm sản. Nếu doanh nghiệp địa phương không thay đổi nhận thức, không chuyển đổi tuần hoàn, giá thành sẽ bị đội lên cao và nguy cơ phá sản là hiện hữu. Do đó, tỉnh Gia Lai sẽ kiến nghị hệ thống ngân hàng không cho vay vốn đối với các doanh nghiệp không có lộ trình xanh, đồng thời chuẩn bị lộ trình dừng sản xuất đối với các đơn vị gây lãng phí tài nguyên, phát thải lớn.

Hiện tại, Gia Lai đang xây dựng chiến dịch tổng lực triển khai, rà soát thực địa để biến phế thải thành tiền. Riêng ngành xây dựng, 100% số trạm trộn bê-tông bắt buộc tuần hoàn nước và tái chế triệt để phế liệu, không thải bỏ; xem xét duyệt nhanh đề xuất lắp đặt 3 dây chuyền tái chế xà bần từ các công trình phá dỡ, các mỏ đá phải có lộ trình lắp đặt dây chuyền tái chế đá dư thừa thành cát nhân tạo. Tỉnh định hướng sẽ ưu tiên dùng cát nhân tạo cho các công trình đầu tư công để bảo vệ tài nguyên tự nhiên. Cùng với đó, áp dụng công nghệ tuần hoàn “không bỏ đi thứ gì” và biến mọi phụ phẩm thành nguyên liệu có giá trị kinh tế.

“Để dọn đường cho các doanh nghiệp quy mô lớn bước vào đầu tư, chính quyền tỉnh Gia Lai cam kết kiến tạo hệ sinh thái toàn diện dựa trên chiến lược ba trụ cột: Năng lượng xanh; dữ liệu sạch; công nghệ xanh và an sinh xã hội. Dùng công nghệ tiên tiến giải quyết triệt để bài toán môi trường của ngành tái chế. Đồng thời, chính quyền sẽ tập trung đầu tư công vào hạ tầng nhà ở xã hội, thiết chế an sinh tại các khu công nghiệp để hỗ trợ cuộc sống công nhân, giúp doanh nghiệp yên tâm phát triển sản xuất”, ông Tuấn khẳng định.

Lương Tùng

Theo báo Nhân Dân