Triển khai kinh tế tuần hoàn theo các chuỗi giá trị ngành, lĩnh vực

Kinh tế tuần hoàn (KTTH) là mô hình kinh tế hướng tới phục hồi và tái tạo, trong đó các hoạt động thiết kế, sản xuất, tiêu dùng và dịch vụ nhằm giảm đầu vào nguyên liệu, kéo dài tuổi thọ sản phẩm, và giảm thiểu chất thải.

Theo TS. Lê Việt Dũng – Trường Đại học Hùng Vương, Việt Nam cũng đã bắt đầu triển khai KTTH theo các chuỗi giá trị ngành – lĩnh vực. Đơn cử như về nông nghiệp, đẩy mạnh mô hình sản xuất khép kín, tận dụng phụ phẩm; áp dụng kỹ thuật hữu cơ và sản xuất sạch. Về công nghiệp và công nghệ cao, nhiều doanh nghiệp lớn chú trọng đầu tư công nghệ xanh và mô hình sản xuất tuần hoàn.

Về năng lượng, hạ tầng năng lượng tuần hoàn tập trung vào tiết kiệm năng lượng và phát triển năng lượng tái tạo (điện mặt trời, gió, sinh khối). Việt Nam đặt mục tiêu tăng tỉ trọng năng lượng tái tạo lên 30% sản lượng điện vào 2030 và 50% vào 2050…

Mặc dù còn sơ khởi, tuy nhiên theo TS. Lê Việt Dũng, một số kết quả ban đầu trong phát triển KTTH ở Việt Nam là đáng khích lệ. Về thể chế, KTTH đã được đưa vào định hướng chiến lược quốc gia, tạo khuôn khổ pháp lý cho hành động. Về kỹ thuật – công nghệ, nhiều công nghệ xử lý rác hiện đại (như đốt phát điện, sản xuất phân bón từ rác hữu cơ, xử lý nhiệt nhựa) đã được chuyển giao và áp dụng thí điểm…

Đặc biệt, theo TS. Lê Việt Dũng, ý thức cộng đồng về phân loại rác, tiết kiệm tài nguyên được nâng cao. Nhiều chương trình, sự kiện truyền thông về KTTH và biến đổi khí hậu đã được tổ chức. Thúc đẩy khởi nghiệp xanh cũng tạo nhiều dự án khởi nghiệp trong lĩnh vực tái chế, chia sẻ công nghệ tuần hoàn. Mặc dù quy mô hạn chế, các thành tựu này cho thấy Việt Nam đang từng bước xây dựng nền móng cho KTTH, đáp ứng yêu cầu phát triển mới “xanh – bền vững” trong kỷ nguyên hội nhập.

Cần hệ thống chính sách đồng bộ, có khả năng điều phối liên ngành

Việt Nam đã bước đầu hình thành khung pháp lý cho KTTH, tiêu biểu là Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các chính sách về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất.

Tuy nhiên, theo TS. Lê Việt Dũng, việc chuyển sang KTTH ở Việt Nam đối diện nhiều rào cản. Về thể chế, vẫn thiếu các quy định chi tiết, cơ chế khuyến khích mạnh mẽ (như ưu đãi thuế, tín dụng xanh) cho dự án tuần hoàn. Các tiêu chí đo lường KTTH chưa hoàn thiện, khiến việc đánh giá hiệu quả và so sánh khó khăn. Về tài chính, vốn đầu tư cho dự án tuần hoàn (xử lý rác, ứng dụng công nghệ xanh) rất lớn, trong khi khả năng huy động từ khu vực tư nhân và ngân sách nhà nước chưa tương xứng.

Còn theo ThS. Phạm Thị Thanh- Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn (KTTH) không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của một bộ, ngành hay khu vực kinh tế nào, mà cần một hệ thống chính sách đồng bộ, thống nhất và có khả năng điều phối liên ngành.

Thứ nhất, cần xây dựng Chiến lược quốc gia về Kinh tế tuần hoàn đến năm 2050, đóng vai trò là khung chính sách tổng thể, tạo nền tảng pháp lý thống nhất để điều phối các chương trình, kế hoạch hành động ở cấp bộ, ngành và địa phương.

Thứ hai, các công cụ khuyến khích kinh tế cần được hoàn thiện, bao gồm ưu đãi thuế, tín dụng xanh, mua sắm công bền vững và cơ chế chia sẻ lợi ích trong chuỗi tái chế. Đây là động lực then chốt để doanh nghiệp mạnh dạn chuyển đổi mô hình sản xuất, đầu tư vào công nghệ tái tạo và sử dụng vật liệu thân thiện môi trường.

Thứ ba, phải thiết lập cơ chế điều phối liên ngành – một đầu mối quốc gia về KTTH, có nhiệm vụ tổng hợp chính sách, giám sát thực thi và kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý.

Thứ tư, hợp tác công – tư (PPP) và mạng lưới đổi mới sáng tạo tuần hoàn cần được đẩy mạnh, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và hỗ trợ.

Thứ năm, giáo dục, truyền thông và thay đổi hành vi xã hội là điều kiện không thể thiếu. KTTH không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà là sự thay đổi văn hóa phát triển, đòi hỏi sự đồng hành của người dân, cộng đồng và các tổ chức xã hội trong tiêu dùng xanh, giảm rác thải và tái sử dụng tài nguyên.

Thạch Lam

Theo báo Lao Động